Pictogrammen autisme: een visuele dagplanning stap voor stap
Welk soort beeld je gebruikt, hoe je met maar twee kaartjes begint en hoe je een verandering aankondigt: een eenvoudige methode zodat een visuele dagplanning je kind thuis echt helpt.
Je zoekt pictogrammen bij autisme omdat de dag voor je kind moeilijk te voorspellen is. Een uitje dat niet doorgaat, een vroeger bad, een andere route, en alles kan omslaan. Woorden zijn niet altijd genoeg: ze zijn snel voorbij, terwijl een plaatje voor zijn ogen blijft.
Een visuele dagplanning toont de dag op volgorde, één plaatje per moment. Ze vervangt de begeleiding van je kind niet, maar helpt hem te weten wat er daarna komt. Onze dagritmekaarten om te printen zijn een eenvoudige basis die je aanpast aan zijn tempo.
Kort samengevat
- Beginnen bij wat het begrijpt: voorwerp, foto, tekening of woord, afhankelijk van je kind.
- Starten met twee kaartjes: „eerst, dan” is genoeg voor de eerste weken.
- Weghalen wat klaar is: je kind ziet de dag vooruitgaan, kaartje na kaartje.
- Het onverwachte aankondigen: een eigen kaartje waarschuwt voor de verandering voordat ze komt.
Waarvoor dient een visuele dagplanning bij autisme?
Ze maakt de tijd zichtbaar. Veel autistische kinderen kunnen moeilijk voorzien wat ze niet voor zich zien: een rij mondelinge opdrachten vervliegt, een rij plaatjes blijft. De planning beantwoordt de vraag die steeds terugkomt, „en daarna?”, zonder dat jij die hoeft te herhalen.
Ze helpt ook bij overgangen, de momenten waarop de ene activiteit stopt en de volgende begint. Ziet je kind dat na het spelen het bad komt en daarna het verhaaltje, dan is de wissel aangekondigd. Gidsen over autisme beschrijven zulke visuele hulpmiddelen als steun voor voorspelbaarheid en zelfstandigheid.
Laten we voorzichtig blijven: elk kind is anders, en een dagplanning is geen behandeling. Wordt je kind begeleid door een logopedist, een ergotherapeut of een ambulant begeleider, laat hun dan je planning zien. Zij kunnen haar aanpassen, en je kind vindt thuis en elders dezelfde houvast terug.
Voorwerpen, foto’s of pictogrammen: wat kies je?
De juiste vorm is die je kind al begrijpt, niet de mooiste. Kijk een paar dagen goed en plaats hem dan op deze ladder:
- Het echte ding: de tandenborstel die je laat zien voor jullie naar de badkamer gaan, het meest concreet.
- Een eigen foto: zijn kom, zijn huis, de auto van oma, als voorwerpen te onhandig worden.
- Een simpele tekening: het pictogram, lichter en makkelijk te vermenigvuldigen.
- Alleen het woord: voor het kind dat leest, neemt een geschreven planning het over.
Niets verplicht je de treden op volgorde te nemen of alles in één keer te veranderen. Je kunt de vormen ook mengen: een foto voor wie hem ophaalt, een pictogram voor de rest.
Vijf printbare kaarten voor elk moment
Dit zijn de kaarten uit de winkel die geschikt zijn voor een visuele dagplanning, van de meest vrije tot de meest gerichte. Het zijn hulpmiddelen voor elke dag, bedoeld voor alle kinderen en niet speciaal voor autisme: jij en de mensen die je kind begeleiden kunnen het best inschatten of ze passen.
1. Pictogramkaartjes, om je eigen planning te maken
Wil je de planning liever zelf samenstellen, begin dan met een voorraad plaatjes. Elke dag kies je de nuttige kaartjes en bewaar je de rest in een doosje.
Dagritmekaarten om te printen, pictogrammen bestaan uit 65 kaartjes in zachte stijl, met een woord onder elk plaatje: school, overblijf, zwembad, bad, slapen, potje, weer, seizoenen. Een grote kaart draagt de naam van je kind. Een pdf op A4 van 4 pagina’s.
Het woord onder het plaatje helpt dubbel: volwassenen noemen het kaartje altijd hetzelfde, en een kind dat begint te lezen herkent het woord.
2. „Nog doen” en „Klaar”, om de routine te zien opschieten
Voor een kind dat moet zien wat er nog komt, werkt een tastbaar gebaar het best. Na elke stap verschuift het zelf het kaartje van de ene kolom naar de andere.
Dagritme kind: nog doen en klaar geeft een schema voor de ochtend en een voor de avond met de naam van je kind, met de kolommen „Nog doen” en „Klaar!”, plus de kaartjes om uit te knippen. Een pdf op A4 van 3 pagina’s.
Het ligt het dichtst bij de stap „weghalen wat klaar is” verderop.
3. Het afvinkschema, voor wie graag afvinkt
Sommige kinderen houden niet van losse kaartjes die vallen of zoekraken. Een vast blad met een hokje per stap past dan beter.
Dagritme kind: ochtend en avond toont de 12 stappen van ochtend en avond in plaatjes, met hokjes om af te vinken. De naam is optioneel, op één A4-blad voor de kinderkamer of de badkamer.
Gelamineerd vink je het blad af met een uitwisbare stift en gebruik je het de volgende dag opnieuw.
4. De bedtijdroutine, voor een avond altijd in dezelfde volgorde
De avond bundelt vaak de lastige overgangen: stoppen met spelen, in bad gaan, gaan slapen. Een kaart alleen voor dat moment legt de volgorde voorgoed vast.
Bedtijdroutine kind om te printen toont vijf getekende stappen, bad, pyjama, tanden, verhaaltje, naar bed, met zeven hokjes voor elke dag van de week.
De grens: de vijf stappen liggen vast. Verloopt jullie avond anders, kies dan liever de pictogramkaartjes.
5. De weekplanner met foto’s, voor wie hem ophaalt
Voor een kind dat onrustig wordt van wisselende personen blijft een tekening van „papa” abstract. Een echte foto spreekt meteen.
Weekplanner met foto’s: wie haalt mij op? toont elke dag de foto van wie je kind ophaalt, papa, mama, oma of de oppas, met zijn naam.
Hij beslaat de week en niet de dag: hij vult een dagplanning aan, hij vervangt haar niet.
De vijf kaarten vergeleken
Kijk om te kiezen eerst naar de tijd die een kaart beslaat: een dag in stappen en een hele week beantwoorden niet dezelfde vraag.
| Kaart | Wat ze toont | Tijd | Met naam |
|---|---|---|---|
| Pictogramkaartjes | 65 plaatjes met woord | Zelf samenstellen | Naamkaart |
| Nog doen en klaar | Wat nog moet, dan wat klaar is | Ochtend en avond | Ja |
| Afvinkschema | 12 stappen in plaatjes | Ochtend en avond | Optioneel |
| Bedtijdroutine | 5 avondstappen | Een week, een hokje per avond | Ja |
| Weekplanner foto’s | Wie hem ophaalt | 7 dagen | Ja, met foto’s |
Onthoud vooral dat losse kaartjes zich aan alles aanpassen, terwijl kant-en-klare schema’s tijd besparen voor één bepaald moment. Niets houdt je tegen om ze te combineren.
De dagplanning invoeren: 3 belangrijke stappen
Is de kaart gekozen, dan draait alles om drie stappen. Neem voor elke stap de tijd: een planning van twee kaartjes die gebruikt wordt, is beter dan een vol schema dat je kind negeert.
1. Klein beginnen: „eerst, dan”
De eerste dagen zijn twee kaartjes genoeg: eerst tanden poetsen, dan aankleden. Kies een volgorde die je kind al elke dag meemaakt, zodat het plaatje en handeling koppelt.
Laat het kaartje zien, noem het altijd met hetzelfde woord en doe dan de activiteit. Zitten deze twee kaartjes goed, voeg dan een derde toe, later een vierde.
2. Weghalen wat klaar is
Is een activiteit klaar, dan haalt je kind het kaartje weg en legt het in een doosje of envelop „klaar”. Dat gebaar markeert het einde, en het volgende kaartje wordt de nieuwe stap om naar te kijken.
Hang de planning op ooghoogte van je kind en lees haar altijd in dezelfde richting, van boven naar beneden of van links naar rechts. Een beetje klittenband of kleefgum laat de kaartjes los zonder ze te beschadigen.
3. Veranderingen aankondigen
Veel gidsen over visuele hulpmiddelen raden een kaartje „verandering” aan: het vervangt de activiteit die verandert, en je kind leert dat het iets nieuws aankondigt. Houd het altijd hetzelfde, bijvoorbeeld met een ster.
Hang het zo vroeg mogelijk op, zodra je van de verandering weet, en leg het uit in eenvoudige woorden. De moeilijkheid verdwijnt niet, maar de totale verrassing blijft uit.
Gebruik het veranderkaartje de eerste keer voor iets leuks, een ijsje of een bezoek waar je kind naar uitkijkt. Zo koppelt het de kaart eerst aan goed nieuws en accepteert het haar later makkelijker.
Om daarna de dagen van de week te ordenen, lees onze gids: zo gebruik je een weekplanner voor je kind.
Wat is de TEACCH-aanpak?
TEACCH is een begeleidingsaanpak die in de jaren zeventig in North Carolina in de Verenigde Staten is ontstaan. Ze rust op gestructureerd leren: ruimte, tijd en taken worden visueel geordend, zodat iemand weet waar hij is, wat hij moet doen en wat er daarna komt. De visuele dagplanning is een van de bekendste hulpmiddelen ervan.
De toepassing hoort bij opgeleide professionals. Thuis kun je het eenvoudige idee van een voorspelbare omgeving overnemen, en het team dat je kind begeleidt vragen hoe je het bij jullie toepast.
Waar vind je een visuele dagplanning om te printen?
Begin bij de professionals die je kind begeleiden en bij de school: op veel scholen hangen al dagritmekaarten, vraag dan naar dezelfde plaatjes. Overal dezelfde beelden besparen je kind twee beeldtalen. Ook ouderverenigingen en autismeorganisaties delen gratis tips over visuele hulpmiddelen.
Om zelf kaartjes te maken bestaan gratis pictogrambanken zoals ARASAAC, van de regering van Aragón in Spanje. Wil je liever een kant-en-klare kaart in zachte stijl met de naam van je kind, dan zijn onze kaartjes en schema’s hierboven pdf-bestanden op A4, om thuis of bij een copyshop op stevig papier te printen.
Fouten om te vermijden
Vier misstappen maken een planning snel nutteloos, en ze zijn makkelijk te verhelpen:
- De hele dag in één keer tonen: een lange rij kaartjes zegt niets meer. Begin met twee.
- Onderweg van plaatjes wisselen: een nieuwe tekening voor hetzelfde moment dwingt je kind alles opnieuw te leren.
- De planning als straf gebruiken: een geliefde activiteit afpakken en daarbij haar kaartje tonen, maakt je kind wantrouwig tegenover het hele schema.
- Haar niet bijhouden: een planning die niet meer klopt, verliest binnen een paar dagen haar waarde als houvast.
Meer weten
Een nuttige visuele dagplanning vraagt weinig: de vorm die je kind begrijpt, twee kaartjes om te starten en overal dezelfde plaatjes. Kijk ter aanvulling naar onze weekplanners voor kinderen en onze dagritmekaarten voor ochtend en avond.
- Blijft de ochtend het meest gespannen moment, lees dan onze gids over het dagritme en de ochtendroutine van je kind.
- Om van de dag naar de week te gaan, lees wanneer en hoe je een weekplanner gebruikt.
Ontdek al onze posters op Les Affiches Douces.
